Marcin Stanisław Wilga

Pleurocybella porrigens (Pers.: Fr.) Sing. jest przedstawicielem klasy podstawczaków Basidiomycetes, rzędu Agaricales i rodziny Tricholomataceae. Gatunek występuje w strefie klimatu umiarkowanego, m.in. w Ameryce Północnej, w Europie i we wschodniej Azji (Daleki Wschód) – nosi tam miano Sugi-hirakate, zaś w krajach anglojęzycznych znany jest pod nazwą Angel’s Wings.

Według Peglera, w Europie gatunek występuje tylko w jej północnych rejonach m.in. we wschodniej Szkocji i w Walii. W zachodniej części kontynentu związany jest bardziej z terenami górskimi. W Danii uznany został za takson rzadki, a w Holandii za wymarły. W Skandynawii jest rozprzestrzeniony w północnej części atlantyckiego wybrzeża Norwegii, gdzie sięga nieco poza koło podbiegunowe, podczas gdy w Szwecji występuje wzdłuż wybrzeży Skageraku.

W Polsce takson znany jest z Babiej Góry, Gór Świętokrzyskich i dwóch Parków Narodowych: Białowieskiego oraz Karkonoskiego. Na przełomie XIX i XX wieku odnotowano go jako Pleurotus porrigens m.in. na Śląsku oraz w rejonie Elbląga. Pleurocybella porrigens należy do rzadkich saproksylobiontów, związanych przede wszystkim z lasami naturalnymi lub mało przekształconymi w następstwie wprowadzenia gospodarki leśnej. Gatunek preferuje lasy szpilkowe i siedliska mało zasobne w związki pokarmowe; występuje zarówno w drzewostanach młodych, jak i dojrzałych. Prof. Anna Bujakiewicz zaliczyła ów gatunek do reliktów pierwotnych lasów, które to relikty znalazły naturalną ostoję (refugium) m.in. na obszarze Białowieskiego Parku Narodowego. P. porrigens został umieszczona na polskiej “Czerwonej liście” grzybów, w kategorii “wymierające” – E; występuje tam pod synonimiczną nazwą Phyllotus porrigens.

Owocniki P. porrigens pojawiają się późnym latem i jesienią na murszejącym drewnianym substracie (pniaki, omszałe gałęzie drzew iglastych itp.), do którego są przyrośnięte bocznie; trzon jest zredukowany. Kapelusz – wachlarzowaty lub języczkowaty, szerokości 2-10 cm, posiada pod spodem hymenofor blaszkowaty. Blaszki są wąskie, białe tak jak i cały owocnik, z wiekiem przebarwiają się na kolor kremowy. Brzeg dojrzałego owocnika jest faliście powyginany (patrz rycina). Wysyp jest biały. Okrągłe zarodniki: 5-7 x 4,5-6 µm, są nieamyloidalne, hialinowe i posiadają kropelkę tłuszczową. Omawiany gatunek początkowo był zaliczany do rodzaju Pleurotus, z którego Singer wyodrębnił rodzaj nowo przez siebie utworzony – Pleurocybella; gatunki zaliczane do rodzaju Pleurotus posiadają zarodniki cylindryczne.

W 2003 r. omawiany gatunek stwierdzono w Trójmiejskim Parku Krajobrazowym (TPK), w pobliżu osady Bieszkowice. Prezentowane zdjęcie pochodzi właśnie z tego stanowiska. Owocniki P. porrigens rosły w skupieniu na mocno zmurszałej i zagłębionej w gruncie kłodzie świerkowej (?), gęsto porośniętej przez higrofilne mchy.

Obecność P. porrigens na terenie TPK jest kolejnym dowodem występowaniu tu dużego zróżnicowania gatunkowego grzybów wielkoowocnikowych (macromycetes), reprezentujących także taksony rzadkie, zagrożone wymarciem i wymierające – dotychczas stwierdzono ponad 40 tych gatunków. Z kolei obecność owych taksonów podkreśla unikatowość Parku i podnosi jego wartość przyrodniczą.

Grzyby nadrzewne, do których należy omawiany gatunek, do swojej egzystencji wymagają obfitości drewna oraz zachowania ciągłości warunków ekologicznych siedlisk. Tymczasem baza pokarmowa ksylobiontów najczęściej jest systematycznie uszczuplana, m.in. wskutek czyszczenia lasów, tj. usuwania martwego drewna (powały, złomy itp.). Taki proceder ma miejsce i w lasach TPK – stąd opisane stanowisko P. porrigens jest potencjalnie zagrożone.

Powyższy tekst jest skrótem mojego artykułu o Pleurocybella porrigens, który – o ile otrzyma pozytywna recenzję – ukaże się wraz z załączoną bibliografią i abstraktem w periodyku Acta Botanika Cassubica, wydawanym przez Katedrę Taksonomii Roślin i Ochrony Przyrody Uniwersytetu Gdańskiego.

Marcin Stanisław Wilga