Autorem książki jest Pavel Váňa, który wydał już dotychczas trzy książki ( Porady zielarza Pawła, Przewodnik zielarza na cały rok, Z zielarzem Pawłem w kuchni) oraz złożył do wydawnictwa kolejną pozycję – Lecznicze drzewa i krzewy według zielarza Pawła. Warto dodać, że prezentowana pozycja, jakkolwiek popularnonaukowa, była recenzowana przez dr Vaclava Krsa z Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Karola w Pradze. Nie jest to więc typowa pozycja pseudomedyczna jakie spotyka się czasem w księgarniach. Książka zawiera skorowidz terminów mikologicznych i medycznych w językach łacińskim i czeskim. Autor zamieścił także spis piśmiennictwa zawierający 21 pozycji światowej literatury mikologicznej. Książka jest bogato ilustrowana ( znakomite fotografie grzybów) i zawiera następujące działy:

• Historia grzybów;
• Budowa grzybów;
• Podział grzybów;
• Substancje zawarte w grzybach i ich znaczenie dla człowieka;
• Zatrucia grzybami;
• Grzyby halucynogenne i ich działanie;
• Szkodliwe elementy obce w grzybach;
• Grzyby mikroskopowe, niebezpieczne dla człowieka;
• Lecznicze działanie grzybów ( rozdział obszerny, omawiający lecznicze właściwości różnych gatunków grzybów);
• Ciekawostki grzybiarskie;
• Przetwarzanie grzybów ( proszki, ekstrakty wodne i alkoholowe, herbaty);
• Uprawa grzybów;
• Tabelaryczne zestawienie grzybów z podaniem wskazania leczniczego stosowanych dawek
• Recepty kulinarne z podziałem na: przystawki, zupy, dania podstawowe oraz inne dania zawierające grzyby – łącznie 200 przepisów.

Prezentowana pozycja jest wykonana niezwykle starannie i jak sądzimy znalazłaby w Polsce wielu nabywców. Być może znajdzie się ktoś chętny do jej wydania w polskim tłumaczeniu. W chwili obecnej możemy na stronie Zenita przedstawić kilka najciekawszych fragmentów. Na początek polecamy rozdział o substancjach zawartych w grzybach i ich znaczeniu dla człowieka. Na podkreślenie zasługuje fragment ostrzegający przed zbieraniem grzybów w terenach skażonych; okazało się bowiem, że niektóre grzyby potrafią wyciągać z podłoża metale ciężkie i substancje radioaktywne i to w taki sposób, że stężenie substancji szkodliwych staje się w owocniku wielokrotnie większe niż w podłożu. Takim gatunkiem jest między innymi Boczniak   ostrygowaty (Pleurotus ostreatus), który jest polecany jako grzyb “leczący” skażoną radioaktywnie ziemię. Nie zbierajcie boczniaków rosnących na pniakach ściętych topól przy szosach!

---

Substancje zawarte w grzybach i ich znaczenie dla człowieka

Grzyby są raczej niskoenergetyczne ale ich wartość odżywcza jest dość znaczna. Zawierają wiele substancji niezbędnych dla człowieka ( białka, aminokwasy, witaminy, cukry, tłuszcze...). Świeże grzyby zawierają od 70 do 95% wody. Po ususzeniu masa grzybów zmniejsza się więc przeciętnie dziesięciokrotnie.

Susz grzybowy zawiera 5 do 30% białek. Ilość białek zależy od gatunku grzybów i ich “wieku”; największą zawartość białek spotyka się w młodych owocnikach. Ściany komórek grzybów zbudowane są zwykle z połączeń cukrów i chityny, która jest niestrawna dla człowieka ale zwiększa perystaltykę jelit co przyczynia się do lepszego trawienia pokarmów. Objętość strawnych białek jest bardzo zmienna i wynosi od 4% (kurki) do 25% (pieczarki). Susz grzybowy zawiera oczywiście mniej strawnych białek niż mięso czy inne produkty pochodzenia zwierzęcego ale białka te są jakościowo równorzędne.

Dla prawidłowego rozwoju, funkcjonowania i procesów odnowy organizmu człowiek musi posiadać określoną ilość tzw. esencjalnych aminokwasów, których organizm nie potrafi sam wytwarzać, ale które uzyskuje się z pokarmów. Jest ciekawe, że pieczarki lub borowiki zawierają więcej tych aminokwasów niż mięso. W grzybach znajdują się jednak i takie rodzaje aminokwasów, których organizm nie wykorzystuje a niektóre z nich mogą nawet wywoływać reakcje alergiczne.

Grzyby zawierają niewielkie ilości tłuszczów i nieco więcej cukrów. Jednym z nich jest zawarta tylko w młodych owocnikach trehaloza. Do trawienia ( rozpadu) trehalozy potrzebny jest enzym trehalaza występujący w jelitach większości ludzi. Niektórzy cierpią jednak na zaburzenia procesu wytwarzania tego enzymu co powoduje niezdolność do trawienia pokarmów grzybowych.

Grzyby zawierają także niektóre witaminy, przede wszystkim prowitaminę A i witaminy B₁ i B₂ a w mniejszej ilości także witaminy D, K, E i C.

W śladowych ilościach spotyka się w grzybach niektóre substancje mineralne a przede wszystkim takie pierwiastki jak: potas, fosfor, żelazo, sód, wapń, miedź i in. Ilość wymienionych pierwiastków jest w grzybach większa niż w roślinach. Należy jednak wiedzieć, że grzyby wchłaniają ze swego otoczenia także pierwiastki niepożądane, szkodliwe dla człowieka takie jak rtęć, arsen, kadm, chrom, wanad, beryl. Stężenie tych szkodliwych pierwiastków może osiągać w grzybach kilkakrotnie większy poziom niż w podłożu na którym rosną. Dlatego też w żadnym przypadku nie należy zbierać grzybów w okolicach o dużych opadach szkodliwych emisji elektrowni, hut czy też zakładów chemicznych bądź fabryk produkujących aluminium.
To samo dotyczy zbierania grzybów w rowach lub na skraju lasu, tuż przy drogach o dużym ruchu pojazdów mechanicznych, gdzie podłoże może zawierać związki ołowiu wydzielane z paliwa.
Jednym z najcenniejszych składników zawartych w grzybach są substancje aromatyczne, od których zależy zapach i smak określonego gatunku.
One to powodują powstawanie bodźców wiodących do wydzielania śliny i kwasów żołądkowych przyczyniając się do lepszego trawienia pokarmów. Grzyby, podobnie jak rośliny, zawierają także substancje lecznicze. Znana penicylina a także podobne antybiotyki były początkowo uzyskiwane jedynie z niektórych gatunków grzybów niższych.
Substancje działające jako antybiotyki są zawarte między innymi w Monetce kleistej ( Oudemansiella mucida), z której w Czechach wyrabia się antybiotyk mucydynę. Twardziak jadalny ( Lentinulla edodes, shii - take) zawiera substancję obniżającą poziom cholesterolu w krwi co zapobiega miażdżycy naczyń. Poziom cukru u diabetyków obniżają substancje, które zawiera Gąsówka naga (Lepista nuda). W purchawkach ( Lycoperdon), Purchawicy olbrzymiej ( Langermania gigantea), Goryczaku żółciowym ( Tylopilus felleus) a przede wszystkim w niszczącym drzewa Włóknouszku skośnym ( Inonotus obliquus) znaleziono substancje działające hamująco na rozrost komórek nowotworowych. Szczegółowego składu chemicznego większości grzybów dotychczas nie znamy. Jest jednak pewne, że dalsze badania grzybów i zawartych w nich substancji leczniczych przyniosą znaczny postęp także w medycynie.

Tłumaczenie tekstu: Tadeusz Ruchlewicz
Inny tekst Tadeusza Ruchlewicza >>> | Grzyby a zdrowie |