Niektóre gatunki należące do wymienionych rodzajów posiadają właściwości lecznicze. Należy tu wymienić przede wszystkim: niektóre gąski, gąsówki, zimówki, monetkę kleistą i opieńki.

Gąski znane są przede wszystkim grzybiarzom nizinnym, poszukującym grzybów w lasach sosnowych rosnących na piaszczystych glebach. Szczególnie znane i zbierane są: Gąska zielonka ( Tricholoma flavovirens) i Gąska niekształtna ( Tricholoma portentosum). Te dwa gatunki zbiera się dla ich walorów smakowych. Okazało się, że właściwości lecznicze posiada inny gatunek, praktycznie nie zbierany – Gąska topolowa ( Tricholoma populinum). Substancje zawarte w niej zmniejszają krzepliwość krwi i obniżają poziom reakcji immunologicznych organizmu. Te właściwości mogą być wykorzystywane na przykład przy transplantacjach organów. Gąska topolowa zawiera także składniki przeciwalergiczne, zwalczające katar siennyi łzawienie. Schäfer z byłej NRD opublikował dane świadczące o pozytywnym wpływie substancji zawartych w gąsce topolowej na zwiększenie przepuszczalności naczyń krwionośnych w obrębie miednicy i uda ( autor cierpiał na ischemię i przypadkowo odkrył, ze spożycie gąsek topolowych przyczyniało się do zmniejszenia bolesności i ogólnej poprawy zdrowia). Przeciwzakrzepowe działanie stwierdzono także w przypadku gąski zielonej.
W roku 1956 jeden z lekarzy francuskich, cierpiący na cukrzycę (Porton) zauważył, że po spożyciu potrawy z majówki ( Clitocybe gambosa) dochodzi do wyraźnego obniżenia poziomu cukru w krwi. Kilka dni później spożył większą ilość grzybów i zauważył, że potrawa wywołała skutek porównywalny z działaniem zastrzyku insuliny. Spożycie majówek powoduje także ustępowanie objawów towarzyszących cukrzycy takich jak suchość języka, bóle głowy i kończyn, bezsenność. Analiza chemiczna pozwoliła wyodrębnić substancje powodujące obniżanie poziomu cukru we krwi zawarte nie tylko w majówkach ale także w innych grzybach np. Clitocybe diatreta.
Do grzybów leczniczych należy zaliczyć także Gasówkę mglistą ( Lepista nebularis) zaliczaną kiedyś do lejkówek; wyizolowano z niej antybiotyk – nebularynę zwalczającą prątki gruźlicy. Nebularyna działa również cytostatycznie ale jest bardzo toksyczna. Fioletowa Gąsówka naga (Lepista nuda) podobnie jak majówka zawiera substancje obniżające poziom cukru w krwi.

Zimówka aksamitnotrzonowa (Flammulina velutipes), rosnąca późną jesienią i w zimie, zawiera substancje wzmacniające system immunologiczny. Spożywanie zimówek zwalcza choroby cywilizacyjne ( stres, bezsenność). Z zimówek wyizolowano antybiotyk flammulinę, która pomaga w zwalczaniu sarkoma S 180. W medycynie ludowej zimówka używana jest jako lek przeciwko stanom zapalnym.

Monetkę kleistą ( Oudemansiella mucida) można zbierać od czerwca do października w wilgotnych lasach liściastych i mieszanych. Rośnie na żywych i martwych pniach i gałęziach drzew, najczęściej na drewnie bukowym.. Owocnik wygląda jakby był wykonany z mlecznego szkła. Nie jest to grzyb rosnący masowo, występuje zwykle w niewielkich kępach. Monetka kleista nie jest znana medycynie ludowej. W Czechach wyizolowano z niej jeden z pierwszych rodzimych antybiotyków - mucyderminę, którą stosuje się zewnętrznie przy grzybiczych chorobach skóry. Jego zaletą jest dobra tolerancja przy kontakcie z naskórkiem, nie zwalcza jednak bakterii. Według informacji z USA, badania wykazały, że monetka kleista wykazuje działanie cytostatyczne; badania dotyczyły sarkomy S 180, adenokarcinomu 755 i leukemii L-1210.

Opieńka miodowa ( Armillaria mellea) znana jest wszystkim grzybiarzom ze względu na masowe występowanie. Możliwość zebrania znacznej ilości owocników tego grzyba sprawia, że jest on niezwykle popularny. Opieńki można marynować, zamrażać, kwasić, gotować, smażyć, używać jako składnika sałatek warzywnych itd. Rzadko się je suszy a szkoda bo susz z opieniek nadaje się doskonale do kapusty, bigosu, zup itp. Warto pamiętać, że opieńka na surowo może spowodować zatrucie pokarmowe. To samo dotyczy przypadków kiedy proces obróbki termicznej ( gotowania, smażenia) jest zbyt krótki. Osobiście mogę potwierdzić dwa przypadki zatrucia opieńkami:

1. Opieńki były kwaszone bez uprzedniego obgotowania.
2. Ze zmielonych opieniek i jarzyn sporządzono panierowane kotleciki. Pomimo smażenia na tłuszczu doszło do zatrucia pokarmowego ( wymioty, biegunka).

W 100 g świeżych opieniek znajduje się 1-3 g białek, 7,5 g cukru i 0,6 g tłuszczu. Substancji mineralnych w opieńkach jest niewiele; 80 mg fosforu, 0,3 mg wapnia i 32 do 43 mg potasu. Interesujące są natomiast informacje, które w ciągu ostatnich 15 lat uzyskano przy badaniu właściwości wyciągów z tych grzybów. Okazało się, że aktywne wyciągi z opieniek działają przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo ( np. przeciwko staphylokokom i pneumokokom). W wyciągu znajdują się m. in. kwasy proprionowy i masłowy. Pierwsze doświadczenia wykazały, ze wyciągi z opieniek polepszają u zwierząt czynność serca i ukrwienie kończyn i mózgu. W badaniach na myszach zauważono, że uzyskana z tych grzybów substancja – peptydoglukanowa frakcja B - hamuje narastanie nowotworu ( sarkoma S 180). W medycynie chińskiej wyciągi z opieniek stosowano przy leczeniu płuc, wątroby i schorzeń żołądka. Chińczycy produkowali ekstrakty lecznicze także z grzybni opieniek. Prawidłowo stosowane leczenie przy użyciu przetworów z opieńki miodowej zapobiega występowaniu zgagi, przeciwdziała wysychaniu naskórka, pomaga w bólach dolnego odcinka kręgosłupa. Opieńki są także lekiem prewencyjnym w przypadku niektórych chorób oczu ( kurza ślepota) i wpływają pozytywnie na ukrwienie mózgu.

Autor tekstu: Tadeusz Ruchlewicz